Hóa thạch là gì sinh học 12? Điều kiện hình thành hóa thạch

Hóa thạch là tài nguyên quan trọng đối với nghiên cứu khoa học, giúp con người hiểu rõ sự tiến hóa của sinh vật. Cụ thể hóa thạch là gì? Ý nghĩa và điều kiện hình thành nên hóa thạch như thế nào mời bạn đọc cùng tham khảo chia sẻ trong bài viết sau.

Hóa thạch là gì?

Hóa thạch là các di tích, di thể của sinh vật được bảo tồn trong các lớp đá. Đây chính là đối tượng nghiên cứu chủ yếu của ngành cổ sinh vật học. Các hóa thạch thường có từ thời tiền sử, hình thành rất chậm từ quá trình địa chất, chúng là những bằng chứng về đời sống động, thực vật trong quá khứ, cho thấy lịch sử phát triển của sinh giới.

Hóa thạch ở Việt Nam với mẫu thực vật thuộc nhóm Tuế tại Đăk Lăk
Hóa thạch ở Việt Nam với mẫu thực vật thuộc nhóm Tuế tại Đăk Lăk

Đa phần nhiều người cho rằng hóa thạch còn nguyên trạng cơ thể động, thực vật. Thực tế thì vật chất hữu cơ của cơ thể đã biến mất, chỉ còn sót lại các phần cứng như xương hay cành cây nằm trong lớp trầm tích, trải qua quá trình hóa thạch sau đó biến thành đá.

Mặc dù vật chất hữu cơ đã biến mất nhưng các dấu vết hoạt động của chúng vẫn được giữ nguyên. Nhờ đó mà các nhà khoa học đã mô phỏng được hình dáng của các loại động vật tiền sử.

Ngoài các hóa thạch thì còn có các hóa thạch sống, thuật ngữ này nhằm để chỉ nhánh sinh vật nào đó còn tồn tại mang đặc điểm tương tự như những loài hóa thạch đã biến mất từ rất lâu, trong khi không có mối quan hệ họ hàng gần gũi. Ví dụ điển hình về các loài hóa thạch sống có thể kể đến như: Con Sam, thú mỏ vịt, cá sấu, rùa táp, nai chuột, cá vân tay,…

Nai chuột là ví dụ điển hình về hóa thạch sống
Nai chuột là ví dụ điển hình về hóa thạch sống

Các dạng hóa thạch và cách tính tuổi của hóa thạch

Phân loại

Người ta chia hoá thạch có rất nhiều loại khác nhau, điển hình như:

 – Dạng hoá đá.

 – Dạng không hóa đá (hổ phách).

 – Dạng tươi nguyên (được nằm trong băng).

 – Dạng phấn hoa.

Dựa vào loại hóa thạch người ta chia ra làm 2 loại gồm:

 – Hóa thạch có nguồn gốc từ xác chết.

 – Hóa thạch không phải từ nguồn gốc bởi xác chết.

Hóa thạch khủng long bạo chúa T-rex
Hóa thạch khủng long bạo chúa T-rex

Cách tính tuổi của hóa thạch

Để tính được tuổi của hóa thạch người ta thường sử dụng đến các đồng vị phóng xạ Uran hoặc Carbon. Dựa vào chu kỳ bán rã của mỗi loại ứng với Uran hoặc Carbon hiện tại để đoán được tuổi của các hóa thạch.

Ý nghĩa, vai trò của hóa thạch

Ý nghĩa của các loài hóa thạch vô cùng to lớn, nhờ có hóa thạch mà các nhà nghiên cứu biết được chúng thuộc những cá thể nào, các loài sinh sống cùng thời điểm đó. Qua đó dần hé mở lịch sử trái đất hàng tỉ năm trước, vì vậy mà con người trong quá khứ cũng được biết đến một cách rõ ràng hơn.

Ví dụ như số lượng hóa thạch tảo tăng lên nhanh chóng là bởi có liên quan đến sự thay đổi nguồn thực phẩm, khí hậu. Hoá thạch phấn hoa tiết lộ thời gian tăng trưởng của các loài thực vật ngay cả những loài không có hóa thạch.

Ý nghĩa của hóa thạch
Ý nghĩa của hóa thạch

Hóa thạch còn được xem là manh mối về sự tiến hoá. Ví dụ như khi ta so sánh hóa thạch của loài ngựa tiền sử với loài ngựa hiện đại. Hay sự tương đồng giữa xương khủng long tiền sử cùng với xương chim hiện đại, bằng chừng này cho thấy 1 số loài khủng long đã được tiến hóa thành chim.

Đối với đời sống của con người, dấu vết trên hoá thạch cho thấy cách sinh hoạt của người cổ đại như thế nào. Mẫu hóa thạch hộp sọ cho biết hình dáng con người qua từng thời kỳ, cũng như những tiến hóa ở trong sinh hoạt của loài người khi đó.

Tất cả những ví mà chúng tôi phân tích ở trên cho thấy được rằng các hóa thạch có ý nghĩa, vai trò rất lớn đối với khoa học.

Khám phá quá trình hình thành hóa thạch

Trái đất luôn vận động vì thế mà lục địa và nội chất bên trong cũng vận động theo. Điều này giúp tạo nên các lớp mới của đất đá, chúng được đẩy lên cao và bao phủ toàn bộ bề mặt cũ. Đó là lý do mà các tảng đá thường được xuất hiện theo đường sọc dọc.

Phần lớn các hóa thạch đều được hình thành từ lớp đá trầm tích, vì thế hóa thạch sẽ được trải qua 2 giai đoạn là xác sinh vật được bao phủ bởi trầm tích, theo thời gian sự vận động của trái đất tác động đến trầm tích giúp hình thành hóa thạch.

Quá trình hình thành hóa thạch, cụ thể được chia thành 4 giai đoạn chính như sau:

– Giai đoạn 1: Chôn vùi

Sau khi sinh vật chết xác của chúng sẽ được chôn vùi dưới lớp bùn đất, cát hoặc nham thạch. Quá trình này có tác dụng bảo vệ xác của sinh vật không bị phân hủy.

Quá trình hình thành hóa thạch
Quá trình hình thành hóa thạch

– Giai đoạn 2: Thay thế

Trong quá trình chôn vùi, xác của sinh vật sẽ bị khoáng chất trong nước xâm nhập và thay thế các thành phần hữu cơ của xác. Chính điều này đã giúp bảo quản xác sinh vật dưới dạng hóa thạch.

– Giai đoạn 3: Ổn định

Khi khoáng chất thay thế hoàn toàn các thành phần hữu cơ xác sinh vật sẽ diễn ra quá trình hóa đá. Quy trình này có tác dụng giúp cố định hình dạng, cấu trúc của hóa thạch.

– Giai đoạn 4: Phơi lộ

Sau thời gian dài, các lớp đá bao phủ hóa thạch bị bào mòn, nâng lên để hóa thạch được phơi lộ.

Điều kiện hình thành hóa thạch

Yếu tố môi trường

Các sinh vật đều có khả năng trở thành hóa thạch nếu như chúng chết trong điều kiện môi trường thuận lợi để chôn vùi, thay thế và hóa đá. Theo đó, môi trường thuận lợi cho quá trình hóa thạch bao gồm:

– Môi trường có tốc độ lắng đọng trầm tích nhanh để xác của sinh vật được chôn vùi nhanh mà không bị phân hủy bởi vi sinh vật.

Yếu tố môi trường tác động đến việc hình thành hóa thạch
Yếu tố môi trường tác động đến việc hình thành hóa thạch

– Môi trường có điều kiện thiếu oxy để ngăn chặn sự phân hủy xác sinh vật.

– Môi trường có độ pH trung tính hoặc kiềm để khoáng chất dễ dàng xâm nhập vào xác sinh vật.

Yếu tố cơ thể sinh vật

Để tạo nên được hóa thạch thì sinh vật cần phải có bộ phận khó phân hủy như: Xương, vỏ răng, gỗ,… Bởi các bộ phận cứng sẽ có cấu trúc bền vững hơn, nhờ đó giúp việc bảo quản được dễ dàng trong quá trình hoá đá.

Ngoài ra, khi chết thì cơ thể của sinh vật cần phải được nguyên vẹn, nếu như cơ thể của chúng bị nghiền nát thì khả năng tạo thành hóa thạch là rất khó để thực hiện.

Cơ thể sinh vật hóa thạch cần phải được nguyên vẹn
Cơ thể sinh vật hóa thạch cần phải được nguyên vẹn

Yếu tố thời gian

Quá trình hóa đá sẽ mất rất nhiều thời gian để diễn ra, thường thì để có được hóa thạch sẽ mất khoảng hàng triệu hoặc hàng tỷ năm. Vì thế nên các hóa thạch hàng có giá trị và ý nghĩa hơn đối với lịch sử tiến hóa của nhân loại.

Những chia sẻ mà chúng tôi mang đến trong bài viết trên đã giúp bạn đọc hiểu được hóa thạch là gì, cũng như các thông tin đầy đủ có liên quan tới hóa thạch để bạn có thêm nhiều kiến thức về cội nguồn của sự sống trên trái đất này với nhiều điều bí ẩn vô cùng thú vị.